یدالله اسلامي
نقل از روزنامه كارگزاران
لزوم ادامه در پیشگرفتن استراتژی اصلاحطلبی و اینكه آیا میتوان همچنان اصلاحطلبی را در قالب پروژههای پالمانتاریستی در پیش گرفت بحثی بود كه با یدالله اسلامی در میان گذاشتیم. یدالله اسلامی از فعالان سیاسی اصلاحطلب و دبیر كل مجمع ادوار نمایندگان مجلس شورای اسلامی است. براساس استدلالی كه اسلامی مطرح میكند راهبرد اصلاحات باید با تغییراتی روبهرو شود. این تغییرات بیشتر در حوزه اهداف و نوع كنشگری مطرح است. از نظر او گفتمان فعلی اصلاحات باید تا حد زیادی دگرگون شود تا بدین ترتیب بتوان راهبردی را برای آینده تدوینكرد. راهبرد جدید نیز طبق این تحلیل باید مبتنی بر دیدی تاریخی و مستلزم در نظر گرفتن عوامل پیروزی و شكستهای گذشته باشد. آنچه در پی میآید متن ویرایششده گفتوگوی كوتاه «كارگزاران» با دكتراسلامی است.
در این رابطه كه آیا همچنان اصلاحات را میتوان در شرایط كنونی به عنوان یك راهبرد به كار بست، به گمان من اصلاحطلبی هم روش است و هم راهبرد. اگر ما بخواهیم به درستی به این نكته پیببریم به ناگزیر باید تحولات یكصدسال گذشته ایران را به دقت مورد بحث و بررسی قرار دهیم تا به این ترتیب بتوانیم با بازشناسی نقاط قوت و ضعف و شناسایی تهدیدها و فرصتها گامهایمان را محكمتر و دقیقتر در راستای دستیابی به شاخصهای مشخصتر برداریم. اما هرگز چنین شناخت و ارزیابی دقیقی از سوی ما انجام نشده است. اكنون نباید گفت ناكامی اصلاحطلبان در چند سال اخیر و حتی در گذشته ناشی از ناكارآمدی تفكر اصلاحطلبی است. به گمان من برخی افراد كه اكنون عنوان اصلاحطلبی را یدك میكشند بدون اینكه خود را نیازمند مطالعه عمیق تاریخی و مطالعه پایدار و پژوهشهای بنیادی بدانند تنها براساس اطلاعات سطحی خبری و روزنامهای خود را اصلاحطلب معرفی كرده یا اینكه براساس چنین بسترسستی به نقد اصلاحات و اصلاحطلبی میپردازند. از دیگر سو كسانی كه هویت خود را در مقابل اصلاحطلبی تعریف میكنند نیز بدون درك واقعیتها و درك نیازها و تنها براساس تحلیلهای سطحی به نقد اصلاحطلبان میپردازند. به همین دلیل پارهای از شخصیتها و افراد سیاسی در بررسی ناكامیهایی كه رخ میدادند بیش از اینكه این ناكامیها را ناشی از عملكرد و رفتار اصلاحطلبان بدانند ناشی از اصلاحات و تفكر اصلاحطلبی دانسته و در واقع به نقد بیامان اصلاحطلبی میپرداختند و نه نقد اصلاحطلبان. در حالی كه اصلاحطلبی و تفكر نوگرایانه اصلاحات خطی روشن و دقیق است كه نمیتوان به آن اعتنا نكرد اما در كنار این امر انتقادی نیز به اصلاحطلبان وارد است. از این جهت كه برخی از اصلاحطلبان باید بررسی دقیق و تجدیدنظر عمیقی در روابط خود داشته باشند تا به درك روشنتر از ضرورتها و نیازهای جامعه دست یابند. اكنون موانعی در پیش روی اصلاحات است. اما اینكه آیا در راه اصلاحات پارلمانتاریستی راههای دیگری نیز مورد آزمون قرار گرفته است سوالی اساسی و جدی است. در پاسخ به این سوال باید با تشكیك و محتاطانه پاسخ داد. اما یقینا راههای دیگری وجود دارد. اما ابتدا باید تعیین كنیم كه پارلمان چه مفهومی دارد. پارلمان بدون حزب هیچ معنا و مفهومی نخواهد داشت. پارلمان باید طبقات مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی را نمایندگی كند و این طبقات باید در احزاب و نهادها سازمان یابد.
اكنون بخشی از این روند ناقص است. ما پارلمان بدون حزب داریم. همچنین انتخابات بدون حزب را شاهد هستیم. وقتی انتخابات و پارلمان بدون حزب داشته باشیم به این مفهوم است كه یك جای كار جامعه ما نقص دارد. به همین دلیل من به اصل انتخابات به عنوان یك مقوله جدی برای تغییر مناسبات جامعه نگاه میكنم. اما از سوی دیگر سوال اساسی دیگری نیز به چشم میخورد. آیا در جامعه ما با وجود چالشها و مسائل دیگر باید در این شرایط فقط به انتخابات دل بست؟ سوال این است و در پاسخ به آن تحلیل من این است كه نمیتوانم موافقت زیادی با آن داشته باشم. امروز در بهترین شرایط وقتی دوستان ما كه بحث اصلاحطلبی را نیز مطرح میكنند اگر وارد انتخابات شوند به جای اینكه نماینده یك طیف و طبقه فكری باشند در واقع نماینده خودشان هستند. به همین دلیل من معتقدم كه دوستان ما باید به فعالیت در عرصه نهادهای اجتماعی و مدنی برگردند و احزاب زمستانخواب و سطحی پیروزی بدون پایه را از یاد برند. نباید گمان كنیم كه این كار سختی است. برعكس این كار قابل انجام است. زمانی پیشتر من این ایده را مطرح كرده بودم كه اگر مخالفین اصلاحات به مطالعه تاریخ بپردازند یقینا تیپهای مشابه خودشان را در تاریخ گذشته خواهند یافت. امروز اگر تاریخ را برای برخی از دوستان صد سال جلوتر ببریم و در آن تاریخ كارنامه امروز خود را مشاهده كنند یقینا به خودشان نمره منفی میدهند. اما اگر ما بازخوانی عملكرد خودمان را مثلا در سال 1487 انجام دهیم، كار را به زمانی گذاشتهایم كه دیگر كار از كار گذشته است. امروز همه طیفهای سیاسی باید راه و روش نوینی را طرحریزی كنند و از این مسیر فعلی كه هم اصلاحطلبان را رنج میدهد و هم محافظهكاران را دور شویم.
* دبیركل مجمع نمایندگان ادوار مجلس
