«هادي خانيکي» مضمون حادثه 16 آذر را دستخوش آسيب چندپارگي در عرصه سياسي دانست و بر فهم دموکراتيک اين روز تاکيد کرد.

اين استاد دانشگاه در مراسمي به مناسبت روز دانشجو در جبهه مشارکت به واکاوي و بازخواني اين حادثه پرداخت و از سخنانش نتيجه گرفت که تنها در فهم دموکراتيک 16 آذر است که مي توان نه در نوستالژي گذشته ماند و نه در گسستگي از آن چرا که 16 آذر روز دانشجو است و بازتابنده هويت پويا و حقيقت جوي دانشجوي ايراني از ديروز تا به امروز وابسته به سوي فردا. خانيکي گفت؛ امروز حادثه 16 آذر نيز در ايران از آسيب يک چند پارگي و در نتيجه چندپارگي در عرصه سياسي برکنار نيست. گروهي نقش آفرينان اين حادثه و سرشت آنان را ناديده مي گيرند و تنها به مضمون ضدغربي آن براي پيشبرد مقاصد کوتاه مدت سياسي در حال حاضر مي انديشند و گروهي ديگر به بازيگران متفاوت آن تکيه مي کنند و به هيچ وجه، به مضمون ضداستعماري آن اشاره نمي کنند. اين آسيب جدي محصول ازهم گسيختگي خاطرات تاريخي در نتيجه روزمرگي سياسي است.

به گزارش ايلنا وي گفت؛ 55 سال است که روز دانشجو در گفتمان هاي سياسي و فرهنگي دانشگاه برجسته شده است و فراز و نشيب ايام، جز بر شکل بروز و ظهور آن اثر ننهاده است. وي با بيان اينکه حادثه 16 آذر سال 1332 همه ساله به عنوان روز دانشجو پاس داشته مي شود، خاطرنشان کرد؛ جالب است که در باب معناي اين روز همواره بحث و گفت وگوهاي مختلفي در جريان بوده است. اين روز، از اين حيث که نقش آفريناني متفاوت با نقش آفرينان گفتارهاي رسمي را به ياد مي آورد و قهرمانان آن در قالب گفتارهاي رسمي به سادگي نمي گنجيده اند تا سال ها در گفتارهاي رسمي ناديده انگاشته شده است، به اين ترتيب بزرگداشت اين روز بيشتر اختصاص به کساني داشت که خواهان الگويي متفاوت با الگوي رسمي بازنمايي تاريخ مبارزات سياسي بودند. عضو شوراي مرکزي جبهه مشارکت ايران اسلامي با اشاره به اينکه رويارويي با غرب نيز امروز بخشي از بنياد نظم رسمي گفتارها است که در گفتمان هاي غيررسمي به گونه هاي مختلف نفي مي شود، گفت؛ مساله اين است که تمسک به اين حادثه و آن روز، امروز در دو گفتار رسمي و غيررسمي چگونه جلوه مي کند؟ خانيکي ادامه داد؛ به روشني ديده مي شود يک حادثه تاريخي در بازخواني خود پاره پاره مي شود، مورد تاويل هاي گوناگون قرار مي گيرد و چشم اندازهاي متفاوت و گاه متعارض با يکديگر را در خود جاي مي دهد و به اين ترتيب حيات و ممات مستمر خود را تکرار مي کند. استاد دانشگاه علامه طباطبايي معتقد است؛ شايد مناسب باشد که در اين ايام با بررسي توصيفي اين الگوي حيات تاريخي، بر نگاهي آسيب شناسانه به آن تاکيد کنيم و راهي سودمندتر براي خواندن متون تاريخي بيابيم. خانيکي خواندن خاطره هاي تاريخي در پرتو چشم اندازها و تجربه هاي تازه را بخش اجتناب ناپذيري از حيات اجتماعي دانست و افزود؛ جدال بر سر مقوله 16 آذر، سرشت آن و جابه جا شدن موقعيت آن در ميان گفتارهاي رسمي و غيررسمي نشانگر اين واقعيت معرفت شناسانه است که تاريخ نه امري وابسته به گذشته، بلکه مقوله يي در پيوند با حيات اجتماعي و فعليت آن است.

خانيکي يادآور شد؛ در الگوهاي مفاهمه جويانه سياسي تاريخ نيز به مثابه فراهم کننده بستر مفاهمه آشکار مي شود. در اين الگو کمتر عادت به فراموشي وجود دارد و تاريخ با همه تکثر، تنوع، ناسازه ها و ناهمرنگي ها مستمراً به ياد آورده مي شود. در اين الگو تاريخ کارکردي مشابه با خاطره هاي مشترک در روابط ميان فردي بازي مي کند و خاطره هاي ميان فردي در فرآيند يک رابطه سالم دوستانه به يادآورنده ريشه ها و الگوهاي زيست مشترک اند. در پرتو بازخواني خاطره ها، تفاوت هاي امروزين برجسته نمي شود و استواري ارتباطات در پرتو پيشينه ها مورد توجه قرار مي گيرد. عضو شوراي مرکزي جبهه مشارکت ايران اسلامي با بيان اينکه خاطره هاي تاريخي براي يک ملت در فرآيند مفاهيم سياسي همواره سازنده مسيري براي کاستن از وجوه افتراق و کمتر درگيرشده به منازعه ها است، ادامه داد؛ نمادهاي تاريخي همواره ساخته و پرداخته مي شوند و از فداکاري ها، اسطوره سازي مي شود تا فراموشي راه باز نکند. روي موافق به گذشته ها، زمينه ساز روي موافق به يکديگر در بستر يک همزيستي سياسي است؛ البته در اين الگو، مدل هايي براي تحريف تاريخي و بازخواني آنها نيز شکل مي گيرد اما بسياري از اين تخريب ها براي بازنموني وجوه همبسته ساز آنهاست. خانيکي افزود؛ اما منازعه هاي تند سياسي راهي ديگر در خواندن خاطره هاي تاريخي مي گشايند؛ چنان که در منازعات ميان فردي نيز گاهي، خاطره هاي گذشته بستر تعميق کينه جويي هاي امروزين را مي گشايند و خاطره هاي تاريخي نيز بستر تعميق و ريشه دار کردن عرصه منازعات هستند. وي سپس به آسيب شناسي خواندن خاطرات تاريخي در ايران پرداخت و گفت؛ سياست در عرصه فرهنگي و اجتماعي واجد اولويت هستي شناختي است. به عبارت ديگر سياست به نحوي تعيين کننده تکليف هويت ها و ماهيت ها است. اگر اولويت امر سياسي را با سرشت منازعه آميز سياست در ايران و فقدان تجربه و فرهنگ مفاهمه همراه کنيم، آن گاه مي توانيم راز گسست و کم حافظگي تاريخي را دريابيم. عضو شوراي مرکزي جبهه مشارکت ايران اسلامي با تاکيد بر اينکه همواره از تاريخ خود گسسته ايم، خاطرنشان کرد؛ به اين جهت که همواره تاريخ و پيشينه ما دستاويز نوعي روزمرگي پيش پا افتاده و گاه مبتذل در عرصه سياسي بوده است، ابعاد اين ماجرا را مي توان درخصوص حوادثي نظير 16 آذر هم ديد؛ اگرچه هنوز چندان فاجعه بار نباشد اما به ياد داشته باشيم که فهم ما از حوادث مهم تاريخي از صدر اسلام گرفته تا امروز و در باب يکايک مواريث مهم تاريخي و فرهنگي ما مصداق دارد، چنان است که مواريث تاريخي و فرهنگي ما کمتر در پرتو يک الگوي خواندن روشمند و آکادميک مورد مطالعه قرار گرفته اند. وي ادامه داد؛ روشمندي بازخواني تاريخ و تاريخ تفکر در غرب صرفاً وابسته به سنت نيرومند آکادميک آن نيست، بلکه مهم تر از آن وامدار پيوستگي فرهنگي در عين تحول است اما ما در ايران دست به گريبان نوعي گسستگي يا دور در سنت ها و تکرار تجربه هاي تلخ هزار بار تجربه شده ايم.