در همایش آیندهپژوهی ایران 1400 كه از روز دوشنبه در دانشكده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران آغاز شده، حمیدرضا جلاییپور، هادی خانیكی و الهه كولایی اعضای شورای مركزی جبهه مشاركت نیز سخنرانی داشتند.
جلاییپور استاد علوم اجتماعی دانشگاه تهران و عضو شورای مركزی جبهه مشاركت ایران اسلامی در این مراسم با عنوان «پوپولیسم قلابی» سخنرانی كرد.
به گزارش خبرگزاری ایسنا، وی در ابتدا به مقایسه ویژگیهای پوپولیسم سیاسی و انقلابی پرداخت و گفت: در پوپولیسم سیاسی مشاركت در انجام امور صورت نمیگیرد، چون پوپولیسم سیاسی مشكلات واقعی مردم را مورد توجه قرار نمیدهد؛ بنابراین به سرعت ناكام میشود و در واكنش به ناكامی مجبور است مخالفان و منتقدان خود را خائن یا وابسته بداند؛ اما پوپولیسم انقلابی كه در واكنش به پوپولیسم نمایشی (سیاسی) پهلوی شكل گرفت، به دلیل این بود كه عده زیادی از نخبگان میدیدند رژیم پهلوی مشكلات واقعی مردم را مورد توجه قرار نمیدهد؛ بنابراین به دلیل آن كه متوجه شدند راهی نیست، حزبی نیست و مطبوعاتی نیست كه مسائل مورد توجه قرار بگیرد، فكر كردند بهتراست چهره به چهره مردم را از مشكلات آگاه كنند و همین موجب انقلاب شد؛ پدیدهای كه در آن مخالفان رژیم پهلوی فرصت پیدا كردند تا مردم را علیه دستگاه سلطنتی بسیج كنند.
این مدرس علوم اجتماعی دانشگاه تهران در ادامه گفت: نكته مهم اینكه پوپولیسم انقلابی، قلابی نیست؛ چون در شرایط اضطراری شكل میگیرد و چون فضایی نیست، جامعه به اضطرار به انقلاب میپیوندد و قلابی نیست، چون بابت آن هزینه و آن را صادقانه انجام میدهند و اگر ببینند بخشی از شعارهایشان درست نبوده و دهان پركن بوده میگویند، اشتباه كردیم و به راه اصلاحات میروند؛ بنابراین به آن نمایشی گفته نمیشود.
جلاییپور ادامه داد: به نظر من یكی از كارنامههای درخشان دوران سازندگی و اصلاحات این است كه كوشش كرده پوپولیسم نمایشی را كنترل كند؛ البته حریف آن نشده است؛ اما آن را كنترل كرده و مشوق آن نبوده است.
عضو شورای مركزی جبهه مشاركت ایران اسلامی، در ادامه با انتقاد از سیاستهای اقتصادی گفت: اكثریت اقتصاددانان بیماری هلندی و تورم فزاینده را پیشبینی میكردند؛ اما برخی بیتوجه به این بیماریها كار خود را میكنند.
وی در ادامه گفت: در عرصه سیاست خارجی نیز تمام اقتصاددانان كشور گفتند مشكل این كشور در توسعه است؛ یعنی اگر توسعه بیش از هفت درصد نباشد، مشكل بیكاری، فقر و اعتیاد حل نمیشود؛ چرا كه توسعه یك عامل بنیادی است؛ اما یكی از شرایط آن اعتمادسازی بینالمللی است. تنها كشوری میتواند به توسعه بالای هفت درصد دست پیدا كند كه اعتمادسازی كند. هند در 15 سال گذشته 100 میلیون فقیر را به طبقه متوسط آورده است اما نه با جار و جنجال.
این مدرس علوم اجتماعی دانشگاه تهران، همچنین با ادامه انتقاداتش و بیان این اعتقاد كه آنچه آن را پوپولیسم نمایشی میخواند، در خوشبینانهترین حالت توسعه را كند میكند، گفت كه نتیجه این امر بیكاری زیاد و... و مصرفكننده مواد تسكینآمیز زیاد است كه البته ادامه آن اگر درمان نشود، تا به حال سه ضربه مهلك زده است كه اولین بخش آن در دوران سازندگی به نیروی تولیدكننده وارد و فرار سرمایه آغاز شد.
جلاییپور ادامه داد: این پوپولیسم دومین ضربه را در دوران اصلاحات زد و طبقه متوسط كشور كه به توسعه سیاسی و مردمسالاری امید بسته بود، از توسعه سیاسی آقای خاتمی راضی نشدند و در نهایت سومین ضربه را به طبقه فقیر زد كه با امید به پای صندوقهای رای آمدند و رای دادند اما فقیرتر شدند.
عضو شورای مركزی جبهه مشاركت ایران اسلامی در ادامه، خاطرنشان كرد: پس دیدیم كه این پوپولیسم به هر سه طبقه جامعه ضربه وارد كرد.
دكتر خانیكی: آهنگ رشد اقتصادی با موقعیت فرهنگی كشور سازگار نیست
دكتر «هادی خانیكی» نیز در این همایش با موضوع «جهان شبكهای متغیر و مسائل ارتباطی در ایران» سخنرانی كرد. وی با بیان اینكه برآورد تحولات برای 14 سال دیگر قابل پیشبینی نیست، گفت: مفهوم توسعه همواره با پیچیدگیهای محیطی همراه بوده است؛ از این رو نمیشود با این پیچیدگیها تصوری از آینده ارائه داد.
وی با اشاه به این كه برای ارائه تصویری روشن باید به گذشته هم توجه شود، تصریح كرد: در سال 1353 در ایران طرحی به نام آیندهنگری رسانهها تدوین شد كه در ارائه نتایج این طرح در سال 57 اعلام شد ویژگی جامعه ایران به گونهایست كه ما گریزی نداریم جز اینكه به جامعه اطلاعاتی توجه ویژهای داشته باشیم.
خانیكی خاطرنشان كرد: هدف از آیندهپژوهی این است كه آیندهای قابل تصور و امكانپذیر ارائه كند و تلاش شود راههایی ارائه شود كه شمار بیشتری از نتایج مطلوب را برای ما متصور سازد. محقق آیندهاندیش در حوزههای مختلف سعی میكند زیست محیط خود را به خوبی بشناسد و به توصیف آینده ممكنالوقوع و منطبق با موقعیت بپردازد.
این مدرس دانشگاه با بیان اینكه «محقق میكوشد شرایط و راهكارهایی را برای تحقق مطلوب آینده فراهم سازد»، ادامه داد: محققان به دنبال رسیدن به راههایی برای الگوی مطلوب هستند؛ به همین جهت بر این اساس باید دیدگاهها و راههای مناسب را ارائه دهند.
خانیكی تصریح كرد: امروز در برنامه سوم و چهارم توسعه توجه ویژهای به جامعه داناییمحور شده است، سوال اینجاست كه چرا این قدر این مسأله مهم است. برای ورود به جامعه اطلاعاتی باید پیام با واقعیت تطبیق داشته باشد. پیامدهنده معتبر، دارای استقلال نظر و مورد پذیرش رهبران جامعه باشد و پیام خود را بر اساس نیازهای یك جامعه هماهنگ كند.
وی با اشاره به اینكه پیام جامعه اطلاعاتی باید با رسانهها همسویی داشته باشد، تصریح كرد: نهادهای ارتباطی و نهادهای ذیربط مانند انجمنها كه سازنده افكار عمومی هستند، باید در كنار رسانهها مورد توجه قرار بگیرند و در یك جامعه اطلاعاتی توجه به این مسائل برای همسویی بسیار ضروری است.
خانیكی شكاف میان فرهنگ سنتی و علمی، فرهنگ روستایی و شهرنشینی، فرهنگ ملی و خرده فرهنگ و فاصله میان زنان و مردان و نسلها و واحدهای سیاستگذاری و اجرایی را مهمترین چالشهای جامعه اطلاعاتی دانست و تصریح كرد: در صورت مدنظر قرار دادن این چالشها میتوان مراحل آینده در حوزه ارتباطات را با اتكاء به رسانهها دنبال كرد.
عضو شورای مركزی جبهه مشاركت با تأكید بر اینكه جهان آینده جهان شبكهای است، خاطرنشان كرد: ایران نیز از این جهان خود را نمیتواند دور سازد. در جهان شبكهای هویت سرچشمه اصلی است ولی در شرایط فعلی منابع هویت دگرگون شدهاند. امروز فشردگی زمانی، گفتوگوی فرهنگها و كاهش نقش دولتها در ساخت هویت و افزایش عناصر غیررسمی در ایجاد هویت موجب تغییرات در منابع هویت شده است.
این استاد دانشگاه با بیان اینكه ماهیت فرهنگ بر تنوع و تكثر بیشتر تمركز دارد، خاطرنشان كرد: البته در این شرایط باید قواعد بازی را فرابگیریم. امروز الگوی مصرف الگوی اوقات فراغت، تغییر كرده و همین مسائل نیز بر حوزههای سیاسی و اقتصادی كشور نیز تأثیرگذار شده است.
الهه كولایی: روسیه برای بهرهگیری از خاورمیانه تلاشهای بیشتری خواهد كرد
الهه كولایی نیز طی سخنانی در این همایش با اشاره به اهمیت روابط متقابل ایران با فدراسیون روسیه، گفت: فرآیندهای داخلی روسیه دچار دگرگونیهای بسیاری شده و با توجه به این دگرگونیها باید جایگاه ایران را در سیاست خارجی روسیه درك كرد.
این استاد دانشگاه تصریح كرد: دو كشور ایران و روسیه قرنهای بسیاری است كه در كنار هم زندگی میكنند. با وجود آنكه حوادث بسیاری روابط دو كشور را تحت تأثیر قرار داده ولی برخی پیوندها و عوامل موجب ارتباط دو كشور و تأثیرگذاری آن بر روابط ایران و روسیه شده است.
كولایی خاطرنشان كرد: پس از فروپاشی شوروی انتظار به وجود آمدن یك نظام چند قطبی ایجاد شد كه روسیه بتواند به عنوان یك بازیگر فعال در این نظام چند قطبی ایفای نقش كند ولی انتظارات از روسیه تأمین نشد.
وی با اشاره به نظر برخی كارشناسان در خصوص فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، خاطرنشان كرد: به دنبال فروپاشی شوروی برخی معتقد بودند كه یك بینظمی موقتی در جهان بوجود خواهد آمد و سپس یك نظم جدیدی شكل خواهد گرفت و قطب جدیدی در كشور به وجود میآید كه روابط بینالمللی بر اساس آن تنظیم خواهد شد. برخی محققان نیز منتظر این قطب بودند اما امروز آمریكا و اروپا چنین ظرفیتی را برای روسیه قائل نیستند.
كولایی ادامه داد: برخی دیگر از كارشناسان نظام چند قطبی را مطرح میكردند كه در آن روسیه به عنوان یك بازیگر توانا حضور دارد و به عنوان یك قطب میتواند ایفای نقش كند. البته غرب نیز تمام تلاش خود را به كار گرفت تا یك نظام هژمونیك به وجود آورد و در برابر این نظام هژمونیك نیز كشورهای مقابل نظام غرب به دنبال یك همگرایی بودند.
این استاد دانشگاه با بیان اینكه سیاستمداران و نظریهپردازان روسی همواره به دنبال ایجاد شرایطی برای ایفای نقش روسیه بودهاند، تصریح كرد: به دنبال شكست غرب برای سیطره بر جهان اقدامات روسیه گسترش پیدا كرد. پس از فروپاشی شوروی سیاستمداران روسی متوجه شدند كه دیگر یك یكپارچگی در روسیه بوجود نخواهد آمد لذا بر حركتهای داخلی خود تمركز بیشتری پیدا كردند.
كولایی با اشاره به اینكه روسیه برای بهرهگیری از منطقه خاورمیانه تلاشهای بیشتری خواهد كرد، اظهار داشت: به نظر میرسد ما باید شاهد بازگشت به یك جنگ سرد و تأثیرگذاری بر فرآیند صلح و بهرهگیری از اسرائیل توسط روسیه باشیم چون جمعیت كثیری از اسرائیل را مردم روسیه تشكیل دادهاند و همین امر موجب میشود تا حضور روسیه در خاورمیانه تحت تأثیر قرار بگیرد.
وی افزود: برخلاف برخی از سیاستهای داخلی پوتین ولی ما شاهد هستیم در شرایط فعلی روابط دوجانبه اسرائیل و روسیه رو به گسترش است و در دوران پوتین این روابط افزایش پیدا كرده است.
عضو شورای مركزی جبهه مشاركت با اشاره به ارتباط روسیه و ایران، خاطرنشان كرد: در سال 1995 ما شاهد حضور روسیه برای ساخت نیروگاه بوشهر بودیم. با این كه در آن مقطع ایران هستهای تهدیدی به شمار میآمد ولی بسیاری معتقد بودند ایران هستهای برای روسیه تهدید نیست مخصوصا زمانی كه مسوولان همواره بر صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهای ایران بر خلاف تبلیغات آمریكاییها تأكید داشتند روسیه وارد عرصه ساخت نیروگاه بوشهر شد. البته در شرایط فعلی قدری وضعیت تغییر پیدا كرده است.
كولایی با بیان اینكه بدبینی روسها از طرحهای آمریكاییها تجربههای انقلابهای رنگی، محدودسازی فعالیتهای سازمانهای روسی از سوی آمریكا و احیای گفتمان جنگ سرد بر دیدگاه روسیه تأثیرگذار بوده است، خاطرنشان كرد: دولت روسیه در این مدت تلاش كرده به ایفای نقش فعالی در خاورمیانه به ویژه جهت استفاده از منابع نفتی و توسعه روابط اقتصادی و نظامی خود با سایر كشورها بپردازد.
وی با اشاره به اینكه «همجواری ایران و روسیه ضرورت توسعه روابط دوجانبه را افزایش داده است»، خاطرنشان كرد: با توجه به وضعیت جغرافیایی ایران و ظرفیت و پتانسیل ایران روسها نیز میخواهند از این ظرفیتها استفاده كنند ولی باید از تاریخ در بسیاری از موارد عبرت بگیریم.
