رییس موسسه بین المللی گفت و گوی فرهنگها و تمدنها گفت : دین یك شمشیر دو لبه است، اگر درست فهمیده شود آگاهی، امید، شادابی، امنیت معنوی و مادی میدهد، اما اگر بد فهمیده شود بدترین بردگی را برای انسان میآورد و سبب دلزدگی از دین می شود؛ دین اگر درست فهمیده شود، صفا و همدلی و همكاری و حسن ظن دارد و اگر بد فهمیده شود ریا و نفاق و دروغ .
سید محمد خاتمی شب گذشته در جوار حرم مطهر امام راحل (ره) با اشاره به پیچیدگیها و حیرتآور بودن نظام هستی گفت: انسان وقتی با این پیچیدگی و عظمت و كثرت مواجه می شود دچار وحشت میشود، احساس میكند كه دانستههای او نسبت به ندانستههای جهان بسیار بیشتر است و همین مساله او را مضطرب و دارای دلهره میكند. از سوی دیگر او باید دراین جهان متكثر و پرراز و رمز و پیچیده و سرشاراز پدیدهها و پدیدارهایی كه همه در سرنوشت او موثرند، انتخاب كند و این انتخاب نیز دلهره آور میشود. او نمیداند كدام راه را انتخاب كند كه منفعت او را داشته باشد. اصلا منفعت او چیست؟ ثانیا به كدام راه برود كه وجدان اخلاقیاش اقناع شود.
وی با اشاره به رهاورد پیامبران برای بشریت گفت: پیامبران برای این مشكل بزرگ بشر یك اكسیر معجزه بخش شناختهاند و شناساندهاند و آن ایمان است. ایمان غیر از عقیده، علم و معرفت است. ایمان از ریشهی امن است و ایمان به انسان امنیت میبخشد، چرا كه اولا میبیند كه این همه كثرت و پیچیدگی در عالم به یك منشاء واحد اطمینان بخش میرسد و ناگهان این همه آشفتگی تبدیل به وحدت میشود. انسان احساس میكند كه در بطن هستی یك سرچشمه وجود دارد كه همه این پدیدهها از او ناشی شده است بلكه همه اینها آیهی اوست.
سید محمد خاتمی گفت: اگر انسان به خدا اعتقاد نداشته باشد اولا در میان پدیدهها و پدیدارها گم میشود و اگر هم راهی برای پدیدهها پیدا كند به تعداد پدیدهها راه مییابد و این بر حیرت او میافزاید، اما اكسیر ایمان به انسان میگوید یك حقیقت بیشتر وجود ندارد و هر چه هست جلوههای آن حقیقت است و ناگهان جهان متكثر دلهره آور و اضطراب آور به یك وحدت عظیم و شگفت انگیز میرسد و انسان با امنیت روبهرو میشود. از سوی دیگر انسان میتواند به كمك همین وحدت كه اننتخاب امنیت آور و امیدبخش داشته باشد.
رییسجمهور سابق كشورمان در ادامه تصریح كرد: خداوند كه ذات واحد است، نه تنها آفرینندهی همهی موجودات است بلكه مدبر آن هم هست. در این جا خدای پیامبران از خدای فیلسوفان جدا میشود گرچه خدای فیلسوفان قادر و بزرگ و آفریننده است؛ اما وقتی جهان را با آن سیستم عظیم آفرید آن را به خود واگذار كرده است. حتی خدای ارسطو به جزئیات علم ندارد اما خدای پیامبران آفریننده هستی است و مدبر و گردانندهی هستی است و به همه چیز آگاهی دارد. هیچ ذرهای از علم و آگاهی خدا مخفی نیست. هیچ چیز از حیطهی علم و قدرت او مخفی نیست.
وی گفت: این جهان سیستم و نظام عظیمی دارد اما این سیستم خدای قادر متعال را محدود نمیكند و انسان میتواند با تمسك به عنایت خدا از جبر این سیستم عظیم و شگفتآنگیز رهایی بیابد. این خدای قادر مدبر و این ذات واحد با انسان یك نسبت خاص دارد یعنی خلقت جهان با همه عظمت یك سو است و خلقت انسان سوی دیگر. یعنی خداوند آفرینش، این دستگاه عظیم را خلق میخواند اما انسان خلق آخر اوست و وقتی انسان خلق میشود خدای هستی مبتهج میشود و به خود تبریك میگوید، پس این خدا با این انسان نسبت ویژهای دارد.
رییس موسسه بین المللی گفت و گوی فرهنگها و تمدنها افزود: انسان میتواند با خدا رابطهی آگاهانه داشته باشد نه تنها میتواند بلكه فراخوانده شده است كه این رابطه برقرار شود. یعنی نه تنها رابطه آگاهانه كه یك رابطه عاشقانه با منبع قدرت و عزت برقرار شود و دعا رابطهی آگاهانه، هوشیارانه و عاشقانه انسان با منبع هستی و منبع عظمت و عزت و قدرت است. دعا مغز و محور ایمان است و این چنین است كه انسان مومن از اضطراب و دلهره نجات مییابد. آنوقت به مومن آگاه مبدل میشود كه لاخوف علیهم و لا یحزنون كه نه خوف دارد و نه اندوه. یعنی وجود او از اضطراب تهی میشود و نجات مییابد و این محك ایمان است.
خاتمی در بخش دیگری از سخنان خود با تاكید بر توجه به محتوای نماز به عنوان زیباترین شكل دعا گفت: آیا ما به آنقدر كه به ظواهر نماز اهمیت می دهیم به محتوای آن هم توجه داریم؟ آیا حوزههای ما بیشتر توضیح المسایل تولید میكنند یا آداب الصلوه؟ البته كه ظواهر امر درست است اما توضیح المسایل شكلها را به ما نشان میدهد و اگرمحتوا را از دست دادیم عبادت انحرافی میشود؛ در حالی كه اگر به آداب الصلوه هم بیشتر اهمیت دادیم ادب نماز را درك كردهایم.
وی در ادامه با هشدار نسبت به كجفهمی در دین گفت: دین یك شمشیر دو لبه است، اگر درست فهمیده شود آگاهی، امید، شادابی، امنیت معنوی و مادی میدهد، اما اگر بد فهمیده شود بدترین بردگی را برای انسان میآورد و سبب دلزدگی از دین می شود. نظامهای سكولار از متن نظامها و جوامعی كه به ظاهر خیلی دین دار بودند درآمدند.
رییسجمهور سابق كشورمان تصریح كرد: دین اگر درست فهمیده شود، صفا و همدلی و همكاری و حسن ظن دارد و اگر بد فهمیده شود ریا و نفاق و دروغ . دروغ، تهمت و تخریب بد است، مصیبت مضاعف این كه اینها به نام دین انجام گیرد. دین اگر بد فهمیده شود، بدترین بد اخلاقیها به نام دین در جامعه میشود و اگر درست فهمیده شود باعث رشد تفكر و تكامل و آزادی و اعتلای جان انسان میشود و اگر بد فهمیده شود سبب نشر خرافهپرستی و دروغ و دغل در جامعه می شود. نمونهی دینداری علی بن ابیطالب است.
وی در بخشهای پایانی سخنان خود دربارهی فلسطین گفت: امروز فلسطین زخم بزرگی است كه بر پیكر عالم انسانیت و اسلام وارد شده است. امروز مظلومترین ملت فلسطینیها هستند و متاسفانه نیروهای فلسطینی در این روزها به جای مقابله با دشمن اشغالگر به سر و كله هم میزنند و لطمههایی كه در درون فلسطین بر اثر این اختلافات ایجاد میشود، كمتر از لطمههای دشمن اشغالگر و پشتیبانان او نیست. دعا كنیم كه خداوند دلهای آنها را به هم نزدیك كند، اتحاد بدهد و دولتهای اسلامی در كنار آنها قرار بگیرند.
سید محمد خاتمی با تاكید بر حضور مردم در راهپیمایی روز قدس گفت: تلاش كنیم كه همدلی و همراهی خود را با این مردم مظلوم نشان دهیم. تعهد اسلامی و شرف انسانی و نفرت خود را از ظلم و اشغال و بیدادگری نشان دهیم و میراث بزرگ امام (ره) یعنی مشخص كردن روز آخر ماه رمضان برای به نام روز قدس برای اعلام همبستگی ملت های مسلمان با مردم مظلوم فلسطین را با شكوه برگزار كنیم.
وی گفت: اگر دست ما كوتاه است كه بتوانیم كار بزرگتری برای این ملت انجام دهیم و اگر امروز این سازمانهای بینالمللی به داد این ملت مظلوم نمیرسند، فریاد خود را بلند كنیم و صدای افكار عمومی را به نفع این ملت مظلوم بلندتر اعلام كنیم. در خیلی از كشورها محدودیت وجود دارد اما در ایران كه به بركت ایران اسلامی این محدودیت نیست لازم است با همه وجود تعهد دینی، اسلامی، ملی و انقلابی خود را با ابراز انجار از ستمگران و ابراز ناراحتی از اختلافات درونی فلسطین نشان دهیم و انشاءالله با شور و اشتیاق در روز قدس شركت میكنیم.
سید محمد خاتمی در پایان سخنان خود پس از ذكر مصیبت یادی از آیتالله شیخ محمد حسین بهجتی اردکانی (شفق)كرد كه در روزهای مراسم چهلم او هستیم و شعری از وی را نیز قرائت كرد.