ششمین نشست سه جانبه خط لوله صلح قرار است چندی دیگر با حضور نمایندگان سه کشور ایران ، پاکستان و هند برای رسیدن به توافق نهایی در تهران تشكیل شود. این در حالی است که با وجود تاكید ایران بر ضرورت نهایی كردن قرارداد صادرات گاز، هنوز دو دولت خریدار بر سر هزینه ترانزیت گاز به توافق نرسیدهاند. سال گذشته مذاکرات خط لوله صلح یک تحول تاثیر گذار به خود دید و رییس تیم مذاکره کننده ایران از سوی وزیر نفت تغییر کرد.
در حالیكه برخی معتقدند از زمان انتخاب تیم جدید روند مذاكرات شتاب بیشتری به خود گرفته است؛ «محمد هادی نژادحسینیان» معاون سابق بین الملل وزرات نفت و مسؤول سابق پروژه در گفتوگو با خبرگزاری ایسنا تاكید كرد كه «عامل این شتاب ارائه تخفیف 32 درصدی در قیمت گاز صادراتی ایران به هند و پاكستان است و معتقدم اگر تخفیف بیشتری میدادند، شتاب مذاكرات بیش از این هم میشد».
نژادحسینیان افزود: نباید در انجام این پروژه هزینههای خود را با دادن امتیازهای بیحساب آنقدر بالا ببریم که هزینه از فایده برایمان بیشتر شود. با توجه به بالا رفتن شدید قیمت نفت و گاز در سالهای اخیر، بهنظر نمیرسد که امضای این قرارداد دستاوردی افتخار آمیز باشد، قراردادی که کشور را برای 25 سال متعهد به فروش گاز با فرمول قیمتی ارزان میكند. یعنی 32 درصد ارزانتر از قیمت فروش به ترکیه که قرارداد آن حدود 20 سال پیش امضا شده است.
مقامات جدید مذاكرهكننده خط لوله صلح تاكید دارند كه تخفیف 32 درصدی به قیمت گاز خط لوله صلح صورت نگرفته است، زیرا پیش از آن قیمتی نداشته ایم كه حال با مقایسه با آن میزان تخفیف نتیجهگیری شود؛ ولی رییس سابق هیات مذاكرهكننده در خط لوله صلح تصریح کرد: از ابتدا به هند و پاكستان تاكید شده بود كه كمترین قیمت برای گاز صادراتی ایران، قیمت گازصادراتی به تركیه است؛ در این زمینه چهار فرمول، بر اساس استانداردهای مرسوم در قراردادهای بین المللی فروش گاز، مطرح شد كه اگرچه پارامترها و ضرایب متفاوت داشتند ولی در تمامی آنها عددی كه در نهایت به دست میآمد، در محدوده قیمت گاز صادراتی به تركیه بود.
وی ادامه داد: برای نمونه در یك فرمول قیمت نفت برنت مبنای محاسبات بود و در فرمول دیگر قیمت LNG ولی قیمت حاصل از هر دو فرمول ، حدود قیمت ترکیه می شد. در حالیكه براساس فرمولی که اخیرا هیات مذاکره کننده جدید توافق كرده قیمت گاز صادراتی حدود 32 درصد كمتر از قیمت قرارداد تركیه است!
به گفته رییس سابق هیات مذاكرهكننده خط لوله صلح، بهدلیل پافشاری هیات قبلی بر فروش گاز به قیمت قرارداد تركیه، مقامات بلندپایه هند و پاكستان شكایت وی را نزد مقامات اجرایی كشور برده و او را به نداشتن انعطاف لازم متهم کردهاند و مقامات کشورمان به آنها اطمینان دادند كه اگر ظرف مدت چهار ماه تیم فعلی به تفاهم نرسید، مقامات سیاسی سه كشور بر سر قیمت تفاهم خواهند كرد. مقامات هند و پاكستان به این ترتیب از اراده مقامات اجرایی ایران برای تعجیل در به نتیجه رسیدن این قرارداد بزرگ مطمئن شدند؛ قراردادی كه دو دولت قبلی موفق به انجام آن نشده بودند و این امر باعث شد كه هندیها و پاکستانی ها در برابر تیم ایران هیچ گونه انعطافی در خصوص قیمت نشان ندهند و تمام توان خود را برای گرفتن حداقل قیمت و یا در نهایت حل موضوع در نشست مقامات سیاسی بهكار گیرند.
منتقدان نظریات نژادحسینیان معتقدند که مشاوری که طرح کلی فرمول قیمت گذاری خط لوله صلح بر گزارش آن استوار است، در زمان تیم مذاكرهكننده او انتخاب شده است.
معاون سابق امور بینالملل وزارت نفت در این باره توضیح میدهد: قرار شد كه نظر مشاور هیچ تعهدی برای هیچ یك از سه كشور ایجاد نكند. پیشنهاد گرفتن مشاور و بررسی قیمت گاز براساس قیمت LNG ژاپن از سوی هندیها مطرح شد و ما دلیلی برای رد آن نداشتیم، ولی درآنجا هم موضع ما مانند همیشه این بود كه قیمت گاز ایران رقمی است كه در حال حاضر برایش مشتری داریم و میفروشیم و آن قیمت گاز صادراتی به ترکیه است. ضمنا پذیرفته شد كه نظر مشاور هیچ تعهدی برای هیچ یك از سه كشور ایجاد نكند.
نژادحسینیان ادامه داد: مشاور اگر فرمول قیمت را درست حساب کرده بود، قیمت گاز برای هند و پاکستان شاید از قیمت ترکیه هم بیشتر میشد؛ بهاین صورتكه مشاور برای تعیین فرمول قیمت، متوسط قیمت حدود 12 قرارداد ژاپن را ملاك قرار داده است. یعنی فرمول قیمتگذاری خط لوله صلح بر پایه قیمت قراردادهای خرید LNG ژاپن در10 تا 15 سال گذشته بوده است!
وی معتقد است چون گاز ایران در سه سال آینده به هند و پاكستان فروخته خواهد شد، باید فرمول مشاور براساس قراردادهای خرید LNG ژاپن در یکی دوسال گذشته که به مراتب از قراردادهای قبلی بالاتر هستند، تعیین میشد تا قیمتها واقعیتر شوند: در اینصورت قیمت گاز ایران بسیار بیشتر از مقدار كنونی میشد. اما متاسفانه به نظر میرسد این مساله در مذاكرات مورد توجه واقع نشده ، زیرا در این صورت میتوانستیم هند و پاكستان را تفهیم و تغییراتی در فرمول ارائه شده مشاور ایجاد كنیم.
نژادحسینیان این نظر را که قیمت گاز برای هربازار براساس شرایط آن بازار تعیین می شود و درنتیجه قیمت گاز برای هند و پاکستان باید کمتر از قیمت ترکیه باشد تا در آنجا فروش برود، رد کرد و گفت: این موضوع در رابطه با شرایط ایران صدق نمی کند، زیرا ما مجبورنیستیم که گازمان را به هند و پاکستان بفروشیم. موقعیت جغرافیایی ایران طوری است که می تواند نفت و گازش را هم به شرق بفروشد و هم به غرب. وقتی ما مشتری بیش از ظرفیتمان در غرب با قیمت عادلانه و بهتر داریم ، ضرورت ندارد که گازمان را با یارانه به شرق بدهیم.
وی افزود: اگر هند و پاکستان توان پرداخت قیمتهای عادلانه بین المللی را برای سوختشان ندارند چرا بنزین و گازوئیل را با قیمت یارانهای نمی فروشند؟ حتی از آنها مالیات هم میگیرند و تازه اگر به هر دلیل باید گاز را با یارانه به مصرف کنندگانشان بفروشند چرا این یارانه را ما باید بپردازیم؟ ما که مجبورنیستیم گازمان را به آنها بفروشیم.
